Amerykański kompozytor John Adams otrzymał zlecenie napisania utworu na pierwszą rocznicę ataków 11 września 2001. Trudny temat, ale Adams stanął na wysokości zadania. Tematem terroryzmu zajmował się zresztą już wcześniej, w The Death of Klinghoffer – operze o porwaniu statku Achille Lauro. Ponurym zbiegiem okoliczności był fakt, że właśnie podczas nagrań do wersji filmowej tej opery kompozytor dowiedział się o atakach.

On the Transmigration of Souls to 25-minutowy utwór na dwa chóry, orkiestrę i nagrane głosy. Za podstawę posłużyły teksty z ogłoszeń zamieszczanych przez bliskich zaginionych oraz lista ofiar. Była to dość ryzykowna koncepcja, ale Adams zrealizował ją z wyczuciem.

On the Transmigration of Souls zdobyło muzyczną nagrodę Pulitzera w 2003 roku.

Linki:

1. Fragment On the Transmigration of Souls na NPR.

2. Fragment na YouTube (slideshow zdjęć związanych z atakami).

3. Fragment na DailyMotion.

4. Wywiad z Johnem Adamsem o utworze (NPR).

“Tadieu Bone”, ewentualnie “Tajabone”, to obchodzone w Senegalu muzułmańskie święto i o nim jest właśnie piosenka Tajabone, ewentualnie Tadieu Bone (1990), senegalskiego artysty Ismaëla Lô. Jeśli jednak zna się tylko języki europejskie, to usłyszy się w niej jedynie powtarzane słowo “woolly”. Właśnie to słowo, oraz obecność w sąsiedztwie dość wełnistego psa, zainspirowało moją żonę do stworzenia mini-komiksu o Wooliem, ewentualnie Łulim, wełnistym psie (obrazek). W ten oto sposób ta religijna pieśń stała się dla nas na zawsze “piosenką o Łulim”.

Ismaël Lô to drugi, po Youssou N’dour, najpopularniejszy muzyk z Senegalu. Dość późno się o tym świetnym piosenkarzu dowiedziałem (właśnie dzięki Tajabone – na składance The Rough Guide to World Music), bo taka Marianne Faithfull nagrywała z nim już w 1996 roku. Podczas szukania linków okazało się, że Tajabone zostało wykorzystane w filmie Wszystko o mojej matce Pedro Almodóvara. No cóż, oglądałem to dziesięć lat temu – moje niewykształcone ucho nie zauważyło perły. Wszystkich zachęcam do posłuchania, bo to piękny kawałek.

Linki:

Oficjalny teledysk do Tajabone.

Tajabone na żywo.

Trailer do Wszystko o mojej matce (z piosenką).

Wyjaśnienie tekstu.

Bonus: Ismaël Lô i Marianne Faithfull – Without Blame.

Zapraszam do przeczytania tekstu o co lepszych dziełach austriackiego kompozytora okresu międzywojennego Albana Berga w Kulturze Liberalnej. A oto próbka dźwiękowa, druga część Koncertu skrzypcowego:

Całe archiwalne nagranie do przesłuchania/pobrania na Internet Archive.

Oprócz tego, linkuję jeszcze do fajnej reklamy DVD z operą Wozzeck oraz do najważniejszego: wpisu na blogu Alexa Rossa, gdzie zamieścił dość ciekawą “reklamę” Twelve-Tone Greatest Hits (zawiera “krzyk Lulu”).

Może Was zainteresować również wpis o dwudziestowiecznych koncertach skrzypcowych (w tym Berga).

Jest wiele piosenek o pieniądzach, ale albo ironicznych (“new car, caviar”, “give me money, that’s what I want”), albo o tym, że pieniądze nie są ważne (“I don’t care much for money, cause money can’t buy me love”). Jak większość tekstów rockowych, nie mają one jednak nic wspólnego z rzeczywistością, ponieważ pieniądze są, zupełnie nieironicznie, ważne.

Free Money nowojorskiej piosenkarki Patti Smith jest inne. Wokalistkę zainspirowała jej mama, która zawsze marzyła o wygraniu dużej ilości pieniędzy, chociaż nigdy nie grała na loterii: Every time I go to sleep / find a ticket, win the lottery (…) Every time I rest my head / see those dollar bills / go swirling round my bed.

We Free Money nie słychać krytyki. To naturalne, że chcemy więcej pieniędzy, żeby było lepiej nam i naszym bliskim: I know they’re stolen but / I don’t feel bad / I’ll take that money, buy you / things you never had. To, jak smutnym głosem Patti Smith śpiewa tekst, czyni z Free Money najpiękniejszą piosenkę na genialnej płycie Horses. Oh baby / it would mean so much to me.

Linki:

Wykonanie koncertowe, YouTube.

Ten sam występ, DailyMotion.

Wywiad w The Guardian, w którym Patti Smith mówi m.in. o Free Money i innych piosenkach z Horses.

Zdjęcie z Wikimedia Commons

Tytuł kompozycji Blue Rondo à la Turk (1959) zespołu cooljazzowego Dave Brubeck Quartet, to oczywiście nawiązanie do Rondo alla Turca (czyli “Marsza tureckiego”) z XI sonaty fortepianowej Mozarta. Oba te kawałki zainspirowane są muzyką turecką i nic więcej ich nie łączy.

Dave Brubeck lubił eksperymentować z nietypowymi rytmami (patrz: wpis o jego superhicie w metrum 5/4, czyli Take Five). W muzyce tureckiej zainteresowało go metrum 9/8 i zastosował je właśnie w Blue Rondo à la Turk. Ten dynamiczny, trochę płynący, a trochę poszarpany utwór otwiera płytę Time Out, na którym Brubeck rozpoczął swoje eksperymenty rytmiczne. Ponieważ autor nie zapomniał o melodiach, ten z założenia awangardowy album stał się bestsellerem. Znajdziecie na nim, oprócz Blue Rondo i Take Five, także Kathy’s Waltz, z którego Beatlesi (prawdopodobnie) zwinęli melodię zwrotek All My Loving.

Linki:

Występ TV na latającym dywanie.

Występ TV na żywo.

Zdjęcie: Carl Van Vechten (z Wikimedia Commons)

Kliknij po opisy instrumentów

W dzieciństwie słuchałem francuskiego twórcy muzyki elektronicznej Jean-Michel Jarre’a. Do moich ulubionych utworów należało Fishing Junks at Sunset z albumu The Concerts in China (dwie kasety full-pirat firmy “Takt”). Dopiero ostatnio dowiedziałem się, że Jarre tego nie skomponował, a po prostu nagrał tradycyjną chińską pieśń. Jej tytuł tłumaczony jest różnie, ale zawiera zazwyczaj słowa “łodzie rybackie” (ew. “rybacy”) i “zmierzch” (ew “zachód słońca”).

Chińska muzyka nie jest dla nas łatwa. Mniejsza o to, że instrumenty inne – omawianą melodię gra na przykład ghuzeng, czyli chińska cytra. Gorzej, że chińska skala też jest nieco inna (w Europie stosował ją m.in. Claude Debussy).  Są to dla nas obce dźwięki i przez to każdy chiński kawałek wydaje się brzmieć tak samo (Chińczyk też mógłby nie odróżniać Feel od Comy). Warto spróbować się wsłuchać, bo satysfakcja później wielka. Zacząć można właśnie od Dżonek rybackich o zmierzchu. “Dżonek”, bo “junk” z tytułu stosowanego przez Jarre’a, to dżonka – taka azjatycka żaglówka.

A oto linki:

Archiwum fajnych chińskich mp3 strony na stronie  ibiblio.org (stąd pochodzi próbka dźwiękowa).

Jean Michel Jarre – Fishing Junks at Sunset, na żywo w Szanghaju.

YouTube, występ fachowego zespołu ludowego: dużo ciekawych instrumentów.

YouTube, wersja nieco bardziej pop, ze śpiewem.

Claude Debussy – Tańce na harfę i orkiestrę (albo Danses sacree et profane), chyba jego najbardziej azjatycki kawałek.

Claude Debussy napisał tylko jeden kwartet smyczkowy, za to powszechnie lubiany. Pochodzi z roku 1893 i ma wszystkie fajne cechy typowe dla muzyki Debussy’ego: trochę nie z tego świata, inny niż wszystkie inne dzieła gatunku, a do tego ładny. Jedyne, co w nim wkurza, to beztroskie traktowanie przez kompozytora melodii. Kiedy pojawia się jakaś wyjątkowo ładna, to usłyszymy ją tylko raz. Najbardziej okrutnym tego przykładem jest trzecia część kwartetu, gdzie po pięciu minutach i kilku nieśmiałych podejściach, w końcu rozwija się najbardziej niebiańska melodia, jaką można sobie wyobrazić. No i Debussy, świnia jedna, już do niej nie wraca.

Oto ta trzecia część, Andantino, doucement expressif:

Kwartet smyczkowy Debussy’ego doskonale pasuje, ze względu na epokę, do fantazjowania, że siedzimy sobie gdzieś w Paryżu przy absyncie, a nastrój mamy dekadencki, cokolwiek to znaczy. Dość dobrze nadaje się do tego też nieco późniejszy Kwartet smyczkowy Ravela, na który łatwo trafić, bo zwykle jest na tej samej płycie, co kwartet Debussy’ego.

Tu można posłuchać archiwalnego nagrania całego kwartetu.

Romantyzm niby skończył się koło roku 1900, ale nie dla wszystkich. W kolejnym tekście z serii Klasyka laika w Kulturze Liberalnej możecie poczytać o dwóch świetnych dziełach romantycznych z lat 40-tych dwudziestego wieku.

Dodatek multimedialny: Pierwsza część pierwszego utworu oraz druga część drugiego.

Rachmaninow wśród natury. Czy ten pies napisał jego najlepsze melodie?

Muzyka fortepianowa jakby nie istniała na tym blogu, ale spróbuję to nadrobić. Na początek, żeby się nie przemęczyć będzie o pojedynczym i krótkim (trzy i pół minuty) kawałku. • Siergiej Rachmaninow miał 19 lat, kiedy w 1892 roku napisał Preludium Cis-moll i od razu zdobyło ono popularność. Tak jak w przypadku Peggy Brown Myslovitz, sława tego pierwszego hitu ciągnęła się za kompozytorem przez całą karierę. No, ale jak pokazuje właśnie Peggy Brown, bywają gorsze wczesne przeboje. Pierwsze dźwięki, tak jak początek II koncertu fortepianowego tego samego kompozytora, kojarzyć się mogą z dzwonami. Szczególnie, jeśli wiemy, że Rachmaninow lubił dzwony i nawet tak nazwał jedno dzieło. Potem mamy krótki kurs p.t. “jak uczynić muzykę dramatyczną i przejmującą”. Dzięki umiejętności pisania takich kawałków oraz niebywałej urodzie, rosyjski kompozytor był praktycznie skazany na sławę.

Oto nagranie Rachmaninowa z 1928 roku:

I też jego, z 1919, dla Edisona:

Utwór był pierwotnie częścią zbioru Morceaux de Fantaisie ale wydawany jest najczęściej z 23 pozostałymi preludiami Rachmaninowa (jedno preludium dla jednej tonacji, dlatego tradycyjna liczba to 24). Dla zachęty prezentuję jeszcze nieco żywsze Preludium G-moll, (op. 23 nr 5), też w wykonaniu kompozytora, rok 1920:

Aha, gdybyście szukali: C-moll to po angielsku “C-sharp minor”, G-moll to “G minor”. Rachmaninow to w 75% przypadków “Rachmaninoff”, w 20% “Rachmaninov”, a w 5% jeszcze inaczej.

♫ Mnóstwo nagrań (w większości autorskich) muzyki Rachmaninowa znajdziecie pod tym linkiem na Internet Archive.

Zdjęcie z Wikimedia Commons

Rzadko zdarza się, aby piosenka była przebojowa nie mimo swojej awangardowości, ale właśnie przez nią. Tak jest właśnie w przypadku Blume (1993) niemieckiego zespołu Einstürzende Neubauten. Piosenka składa się z kilku nut granych na cholera wie czym, melodii nuconej przez wokalistę Blixę Bargelda, wypowiadanych przez niego łacińskich nazw kwiatów i mniej lub bardziej sensownego anglojęzycznego (z udawanym akcentem) monologu Anity Lane. Efekt wzmacnia teledysk, zainspirowany zdjęciem maszyny muzycznej Luigiego Russolo z 1913 roku. “Tylko tyle i aż tyle” napisałbym, gdybym był recenzentem pop w “Polityce”.

Arcyprzystojny (podobno) Niemiec Blixa Bargeld to nie tylko lider industrialno-awangardowego Einstürzende Neubauten, ale do niedawna gitarzysta The Bad Seeds Nicka Cave’a, gdzie okazjonalnie śpiewał (np. partię diabła w piosence Loverman, taty w Weeping Song i właściciela cyrku w The Carny). Australijka Anita Lane też coś robiła w The Bad Seeds, choć nie wiem dokładnie co. Pamiętam tylko jej zdjęcie z kotkiem z okładki pierwszej płyty zespołu, From Her to Eternity.

Teledysk na YouTube

Teledysk na DailyMotion

P.S. Na specjalne życzenie żony zamieszczam link do innej niemieckiej piosenki o kwiatkach, Tulpen und Narzissen dziwnej postaci Neue Deutsche Welle (niemieckiej nowej fali)  Andreasa Doraua.