Pomysł prosty i na pewno ktoś już na taki wpadł. Oto lista pięciu utworów muzycznych, które odnoszą się do konkretnych pór dnia. Żeby było ciekawie, listę postanowiłem ograniczyć do muzyki poważnej. Więc proszę nie liczyć na Gimme Gimme Gimme (A Man After Midnight) ani na którąś z pięćdziesięciu piosenek o tytule Sunday Morning. Zaczynamy od świtu:

Świt nad rzeką Moskwą, Modest Musorgski. Początek opery Chowańszczyzna, której nie widziałem, ale ma świetny tytuł. Fragment ten ilustruje najprawdopodobniej świt nad rzeką Moskwą.

Sunday Morning, Benjamin Britten. O, jednak będzie ten tytuł! Jeden z instrumentalnych przerywników Sea Interludes z opery Peter Grimes. Miał być Poranek Griega, ale przez kilka lat miałem to jako budzik w telefonie, więc już mi wystarczy.

Popołudnie fauna, Claude Debussy. Przełomowy utwór – po nim muzyka poważna nie była już nigdy sobą. Nie mylić z “Popołudniem fauny”, popularnym programem przyrodniczym.

Im Abendrot, Richard Strauss. Tytuł “O zmierzchu” oznacza tu wprawdzie ostatnie lata życia. Żeby jednak pasowało do listy, udajmy, że to tylko o tym, jak słonko zachodzi.

Um Mitternacht, Gustav Mahler. W ten oto późnoromantyczny sposób dotarliśmy do północy. Najlepsza pozycja na płycie Mahler Midnight Moods. Nie mylić z piosenką Gib mir, gib mir, gib mir einen Mann nach Mitternacht.

Zachęcam do klikania w linki, póki działają oraz do podawania własnych propozycji.

Animowany obrazek: Nevit Dilmen, Wikimedia Commons.

Okazało się, że już w dzieciństwie byłem wielbicielem czegoś na kształt world music, a to za sprawą serialu produkcji RPA p.t. Zulus Czaka (Shaka Zulu) który kiedyś emitowała TVP. Ostatnio znalazłem piosenkę z czołówki – We Are Growing (1986) południowoafrykańskiej piosenkarki Margaret Singana. Melodię z początku potrafiłem zaśpiewać nie słysząc  jej od około dwudziestu lat, co chyba dobrze o niej świadczy. Co do reszty utworu, zdania w obrębie mojego małżeństwa są podzielone – ja uważam że jest git. Okej, może trochę za dużo patosu (no ale w końcu to o najważniejszym wodzu Zulusów), a aranżację też trudno nazwać ponadczasową. Ale nawet jeśli się nie spodoba, to komuś na pewno zakręci się łza w oku, wciągnie smarki ktoś. W każdym razie posłuchajcie sobie, bo drugiego takiego kawałka nie znam.

He a man of greatness now / a man so tall , a man so kind…

No, nie do końca o tym psie. Ale w tytule Neighborhood # 2 (Laika) kanadyjskiego zespołu Arcade Fire chodzi właśnie o “psa-kosmonautę” Łajkę. Słowa refrenu brzmią “nasza matka powinna cię nazwać Łajka”. Sama piosenka zaś opowiada o Christopherze MacCandless (pseudonim “Alexander Supertramp”, stąd Alex w tekście), który w latach dziewięćdziesiątych wyruszył na samotną ekspedycję na Alaskę i umarł z wycieńczenia. Porównanie do Łajki jest tu niestety jak najbardziej odpowiednie. Przez kilkadziesiąt lat utrzymywano, że żyła jeszcze kilka dni po kosmicznym locie, ale ostatnio okazało się, że piesek padł w kosmosie, z przerażenia i z gorąca.

W latach pięćdziesiątych dość dużo zwierząt wysłano w kosmos i niewielu udało się przeżyć. Potem z takiej Łajki (w Ameryce z rozmaitych małp) robiono bohatera. Oczywiście, “bohaterowie” nie mieli wcale ochoty podbijać kosmosu, gdyż ich aspiracje życiowe ograniczały się do wykopania dołka albo obszczekania kreta.

Linki:

Teledysk na YouTube.

Występ na żywo.

Audycja NPR o podbijaniu kosmosu przez małpy.

Zdjęcia z Wikimedia Commons.

Gąsienica zmienia się w motyla i gdzieś odlatuje. Ta prawda życiowa stanowi podstawową metaforę piosenki The Caterpillar (1984) brytyjskiego zespołu nowofalowego The Cure i jak to często bywa w muzyce pop, chodzi  o dziewczynę. Utwór w warstwie muzycznej jest niezwykle wesoły: mamy skrzypki, bębenki i dźwiękonaśladownictwo motylkowe. Tekst jest już smutniejszy “pokrywam cytrynowe kłamstwa / różem i czymś słodkim / kiedy przestanę / ty się przemienisz / i odlecisz ode mnie”. Czego się spodziewaliście po piosence Cure’ów?

Nie każdy może być gąsienicą

Może niektóre panie obraziłyby się na porównanie do gąsienicy, ale proszę zrozumieć – dla każdego, kto kiedyś był chłopcem, nie ma nic wspanialszego. No, może poza kilkoma żukami, niektórymi rodzajami pająków, ewentualnie jakąś jaszczurką.

Linki:

♫ Teledysk, YouTube

♫ Niezły występ, 1984 (YT)

Obrazki pochodzą z kolekcji na Wikimedia Commons.

Amerykański kompozytor John Adams otrzymał zlecenie napisania utworu na pierwszą rocznicę ataków 11 września 2001. Trudny temat, ale Adams stanął na wysokości zadania. Tematem terroryzmu zajmował się zresztą już wcześniej, w The Death of Klinghoffer – operze o porwaniu statku Achille Lauro. Ponurym zbiegiem okoliczności był fakt, że właśnie podczas nagrań do wersji filmowej tej opery kompozytor dowiedział się o atakach.

On the Transmigration of Souls to 25-minutowy utwór na dwa chóry, orkiestrę i nagrane głosy. Za podstawę posłużyły teksty z ogłoszeń zamieszczanych przez bliskich zaginionych oraz lista ofiar. Była to dość ryzykowna koncepcja, ale Adams zrealizował ją z wyczuciem.

On the Transmigration of Souls zdobyło muzyczną nagrodę Pulitzera w 2003 roku.

Linki:

1. Fragment On the Transmigration of Souls na NPR.

2. Fragment na YouTube (slideshow zdjęć związanych z atakami).

3. Fragment na DailyMotion.

4. Wywiad z Johnem Adamsem o utworze (NPR).

“Tadieu Bone”, ewentualnie “Tajabone”, to obchodzone w Senegalu muzułmańskie święto i o nim jest właśnie piosenka Tajabone, ewentualnie Tadieu Bone (1990), senegalskiego artysty Ismaëla Lô. Jeśli jednak zna się tylko języki europejskie, to usłyszy się w niej jedynie powtarzane słowo “woolly”. Właśnie to słowo, oraz obecność w sąsiedztwie dość wełnistego psa, zainspirowało moją żonę do stworzenia mini-komiksu o Wooliem, ewentualnie Łulim, wełnistym psie (obrazek). W ten oto sposób ta religijna pieśń stała się dla nas na zawsze “piosenką o Łulim”.

Ismaël Lô to drugi, po Youssou N’dour, najpopularniejszy muzyk z Senegalu. Dość późno się o tym świetnym piosenkarzu dowiedziałem (właśnie dzięki Tajabone – na składance The Rough Guide to World Music), bo taka Marianne Faithfull nagrywała z nim już w 1996 roku. Podczas szukania linków okazało się, że Tajabone zostało wykorzystane w filmie Wszystko o mojej matce Pedro Almodóvara. No cóż, oglądałem to dziesięć lat temu – moje niewykształcone ucho nie zauważyło perły. Wszystkich zachęcam do posłuchania, bo to piękny kawałek.

Linki:

Oficjalny teledysk do Tajabone.

Tajabone na żywo.

Trailer do Wszystko o mojej matce (z piosenką).

Wyjaśnienie tekstu.

Bonus: Ismaël Lô i Marianne Faithfull – Without Blame.

Zapraszam do przeczytania tekstu o co lepszych dziełach austriackiego kompozytora okresu międzywojennego Albana Berga w Kulturze Liberalnej. A oto próbka dźwiękowa, druga część Koncertu skrzypcowego:

Całe archiwalne nagranie do przesłuchania/pobrania na Internet Archive.

Oprócz tego, linkuję jeszcze do fajnej reklamy DVD z operą Wozzeck oraz do najważniejszego: wpisu na blogu Alexa Rossa, gdzie zamieścił dość ciekawą “reklamę” Twelve-Tone Greatest Hits (zawiera “krzyk Lulu”).

Może Was zainteresować również wpis o dwudziestowiecznych koncertach skrzypcowych (w tym Berga).

Jest wiele piosenek o pieniądzach, ale albo ironicznych (“new car, caviar”, “give me money, that’s what I want”), albo o tym, że pieniądze nie są ważne (“I don’t care much for money, cause money can’t buy me love”). Jak większość tekstów rockowych, nie mają one jednak nic wspólnego z rzeczywistością, ponieważ pieniądze są, zupełnie nieironicznie, ważne.

Free Money nowojorskiej piosenkarki Patti Smith jest inne. Wokalistkę zainspirowała jej mama, która zawsze marzyła o wygraniu dużej ilości pieniędzy, chociaż nigdy nie grała na loterii: Every time I go to sleep / find a ticket, win the lottery (…) Every time I rest my head / see those dollar bills / go swirling round my bed.

We Free Money nie słychać krytyki. To naturalne, że chcemy więcej pieniędzy, żeby było lepiej nam i naszym bliskim: I know they’re stolen but / I don’t feel bad / I’ll take that money, buy you / things you never had. To, jak smutnym głosem Patti Smith śpiewa tekst, czyni z Free Money najpiękniejszą piosenkę na genialnej płycie Horses. Oh baby / it would mean so much to me.

Linki:

Wykonanie koncertowe, YouTube.

Ten sam występ, DailyMotion.

Wywiad w The Guardian, w którym Patti Smith mówi m.in. o Free Money i innych piosenkach z Horses.

Zdjęcie z Wikimedia Commons

Tytuł kompozycji Blue Rondo à la Turk (1959) zespołu cooljazzowego Dave Brubeck Quartet, to oczywiście nawiązanie do Rondo alla Turca (czyli “Marsza tureckiego”) z XI sonaty fortepianowej Mozarta. Oba te kawałki zainspirowane są muzyką turecką i nic więcej ich nie łączy.

Dave Brubeck lubił eksperymentować z nietypowymi rytmami (patrz: wpis o jego superhicie w metrum 5/4, czyli Take Five). W muzyce tureckiej zainteresowało go metrum 9/8 i zastosował je właśnie w Blue Rondo à la Turk. Ten dynamiczny, trochę płynący, a trochę poszarpany utwór otwiera płytę Time Out, na którym Brubeck rozpoczął swoje eksperymenty rytmiczne. Ponieważ autor nie zapomniał o melodiach, ten z założenia awangardowy album stał się bestsellerem. Znajdziecie na nim, oprócz Blue Rondo i Take Five, także Kathy’s Waltz, z którego Beatlesi (prawdopodobnie) zwinęli melodię zwrotek All My Loving.

Linki:

Występ TV na latającym dywanie.

Występ TV na żywo.

Zdjęcie: Carl Van Vechten (z Wikimedia Commons)

Kliknij po opisy instrumentów

W dzieciństwie słuchałem francuskiego twórcy muzyki elektronicznej Jean-Michel Jarre’a. Do moich ulubionych utworów należało Fishing Junks at Sunset z albumu The Concerts in China (dwie kasety full-pirat firmy “Takt”). Dopiero ostatnio dowiedziałem się, że Jarre tego nie skomponował, a po prostu nagrał tradycyjną chińską pieśń. Jej tytuł tłumaczony jest różnie, ale zawiera zazwyczaj słowa “łodzie rybackie” (ew. “rybacy”) i “zmierzch” (ew “zachód słońca”).

Chińska muzyka nie jest dla nas łatwa. Mniejsza o to, że instrumenty inne – omawianą melodię gra na przykład ghuzeng, czyli chińska cytra. Gorzej, że chińska skala też jest nieco inna (w Europie stosował ją m.in. Claude Debussy).  Są to dla nas obce dźwięki i przez to każdy chiński kawałek wydaje się brzmieć tak samo (Chińczyk też mógłby nie odróżniać Feel od Comy). Warto spróbować się wsłuchać, bo satysfakcja później wielka. Zacząć można właśnie od Dżonek rybackich o zmierzchu. “Dżonek”, bo “junk” z tytułu stosowanego przez Jarre’a, to dżonka – taka azjatycka żaglówka.

A oto linki:

Archiwum fajnych chińskich mp3 strony na stronie  ibiblio.org (stąd pochodzi próbka dźwiękowa).

Jean Michel Jarre – Fishing Junks at Sunset, na żywo w Szanghaju.

YouTube, występ fachowego zespołu ludowego: dużo ciekawych instrumentów.

YouTube, wersja nieco bardziej pop, ze śpiewem.

Claude Debussy – Tańce na harfę i orkiestrę (albo Danses sacree et profane), chyba jego najbardziej azjatycki kawałek.